In het nieuwste rapport “De Staat van het Onderwijs 2026” worden de actuele knelpunten en noodzakelijke verbeterstappen voor het Nederlandse onderwijssysteem gepresenteerd. Dit document biedt een scherpe analyse van de huidige onderwijskwaliteit, die sterk onder druk blijkt te staan, en onderstreept de dringende behoefte aan betere kwaliteitszorg en sturing. Het gehele rapport is te lezen op de website van de Onderwijsinspectie of via de volgende link: Rapport De Staat van het Onderwijs 2026.

Geen zichtbare verbetering basisvaardigheden

Een centraal thema in het rapport is de stagnerende en op sommige vlakken zelfs dalende beheersing van basisvaardigheden. Waar de resultaten in het basisonderwijs zijn gestabiliseerd, laat de onderbouw van het voortgezet onderwijs een verdere daling zien op het gebied van leesvaardigheid, woordenschat en rekenen-wiskunde. Daarnaast krijgen scholen in het funderend onderwijs nog steeds veel herstelopdrachten voor deze vakken en met name voor burgerschap, wat vaak nog onvoldoende doelgericht wordt aangeboden. Ook in het mbo heersen er zorgen rondom het centraal examen Nederlands: maar liefst een derde van de mbo 2-gediplomeerden haalt niet het vereiste taalniveau 2F, een niveau dat absoluut noodzakelijk is om succesvol mee te kunnen doen in de maatschappij.

Ongelijke kansen: Onderwijsloopbaan afhankelijk van regio

Het document belicht ook de hardnekkige ongelijkheid in het onderwijs, specifiek gericht op de regionale verschillen. De inspectie constateert dat de onderwijsloopbaan van leerlingen en studenten nog steeds in sterke mate samenhangt met de regio waarin zij opgroeien. Deze ongelijkheid ontstaat al in de voorschoolse educatie en werkt door tot aan de positie op de arbeidsmarkt. Het rapport benadrukt dat het onacceptabel is dat de regio bepalend is voor de uitkomst van een leerling. Elke student heeft recht op een plek die het best aansluit bij de eigen capaciteiten. De inspectie roept scholen en besturen op om hier gericht maatregelen voor te nemen, met extra aandacht voor het correct bijstellen van schooladviezen.

De schoolleider als drijvende kracht voor verbetering

Als belangrijkste strategie voor het verbeteren van deze knelpunten wijst de inspectie naar de schoolleider. Of het nu gaat om onderwijskwaliteit, passende plaatsing of kwaliteitszorg, de schoolleider speelt samen met het lerarenteam een cruciale rol. Zorgwekkend is echter dat maar liefst een derde van de schoolleiders onvoldoende toekomt aan onderwijskundig leiderschap, vaak als gevolg van een te hoge werkdruk en een te breed takenpakket. Inspecteur-generaal Alida Oppers stelt het helder: “Goed onderwijs ontstaat waar schoolleiders en leraren scherp zicht houden op de kwaliteit van het onderwijs en bijstellen waar dat nodig is”. Dit vereist gerichte bestuurlijke aandacht, duidelijke keuzes en een blijvende focus op het verbeteren van de lessen.

Conclusie

“De Staat van het Onderwijs 2026” geeft een duidelijk signaal af aan Nederland. De kwaliteit staat onder druk en de verschillen tussen regio’s en sectoren zijn te groot. Om het tij te keren, moet de focus terug naar gerichte sturing op de kern van het onderwijs. Het rapport pleit voor een heldere aanpak waarbij schoolleiders (en besturen) de ruimte en prioriteit krijgen om zich te concentreren op wat er écht toe doet: onderwijskundig leiderschap. Dit vraagt van alle belanghebbenden om samen te werken en de schoolleider de positie te geven die nodig is om als cruciale spil in de onderwijsverbetering te fungeren.